Bu qo‘llanmada ingliz tilida eng ko‘p uchraydigan 15 ta xatoni to‘rt guruhga ajratdik: grammatika, so‘z tanlash, talaffuz va suhbat odatlari. Har bir xato uchun noto‘g‘ri va to‘g‘ri variant, xato nega paydo bo‘lishi va uni tuzatish uchun bitta qisqa mashq bor. Hammasini birdaniga yodlash shart emas — o‘zingizda uchraydigan 2–3 tasini tanlab, avval o‘shalar ustida ishlang.
Nega ingliz tilida bir xil xatolarni takrorlaymiz
Yangi tilda gapirayotganda miya tayyor qolip izlaydi va eng yaqinini — ona tilidagi qolipni oladi. O‘zbek tilida artikl yo‘q, ot sondan keyin birlikda turadi (“ikki kitob”), “u” olmoshi erkakka ham, ayolga ham ishlatiladi, fe’l gap oxirida keladi, so‘roq esa “-mi” qo‘shimchasi bilan yasaladi. Ingliz tilida bularning deyarli hammasi boshqacha.
Ikkinchi manba — rus tili. Ko‘pchiligimiz “я согласен” yoki “сделать фото” kabi iboralarni bolalikdan eshitganmiz va ularni inglizchaga so‘zma-so‘z o‘giramiz. Natijada bizga mantiqiy ko‘rinadigan, lekin ingliz qulog‘iga g‘alati eshitiladigan gaplar paydo bo‘ladi.
Grammatika xatolari: artikl, he/she va ko‘plik (1–3)
✗ I have car. Sun is very hot today.
✓ I have a car. The sun is very hot today.
Nega: o‘zbek tilida a/an va the ga to‘g‘ri keladigan so‘z yo‘q, shuning uchun ular ortiqchadek tuyuladi. Oddiy qoida: birinchi marta tilga olinayotgan, sanaladigan birlikdagi narsa oldidan a/an, ikkala tomonga ham ma’lum yoki dunyoda bitta bo‘lgan narsa oldidan the qo‘yiladi. Mashq: kuniga 5 ta gap yozing va har bir ot oldida “a, the yoki hech narsa?” deb tekshiring.
✗ My sister is a doctor. He works in a hospital.
✓ My sister is a doctor. She works in a hospital.
Nega: o‘zbekchadagi “u” jinsni ko‘rsatmaydi, shuning uchun tez gapirganda miya birinchi kelgan olmoshni tanlaydi — ko‘pincha he. Bu xato suhbatdoshni chalg‘itadi: u siz boshqa odam haqida gapiryapsiz deb o‘ylashi mumkin. Mashq: oila a’zolaringiz haqida bir daqiqa gapirib, yozib oling va har bir he/she ni tinglab tekshiring.
✗ I have two brother and many friend.
✓ I have two brothers and many friends.
Nega: o‘zbekchada “ikki aka”, “ko‘p do‘st” deymiz — sondan keyin ko‘plik qo‘shimchasi qo‘yilmaydi. Ingliz tilida esa birdan ko‘p narsa bo‘lsa, ot ko‘plikda turadi: two books, three years, many people. Mashq: atrofingizdagi narsalarni sanab ayting — three windows, two chairs, five pens — oxiridagi -s ni aniq talaffuz qilib.
Fe’l zamonlari va so‘roq gaplardagi xatolar (4–7)
✗ My father work in a bank. She don't like coffee.
✓ My father works in a bank. She doesn't like coffee.
Nega: o‘zbekchada “u ishlaydi” va “ular ishlaydi” deyarli bir xil eshitiladi, shuning uchun he, she, it dan keyingi kichkina -s muhim tuyulmaydi. Ammo inglizlar uchun bu xato juda tez seziladi. Mashq: “My friend…” bilan boshlanadigan 10 ta gapni ovoz chiqarib ayting va har bir fe’l oxiriga e’tibor bering.
✗ I am going to the gym every morning. I am study at university.
✓ I go to the gym every morning. I study at university.
✓ Right now I'm studying for an exam.
Nega: o‘zbekchadagi “boraman” va “boryapman” ingliz zamonlariga aniq mos kelmaydi: “boraman” odatni ham, kelajakni ham bildirishi mumkin. Ingliz tilida odat va doimiy holat uchun Present Simple, aynan hozir yoki vaqtincha bo‘layotgan ish uchun Continuous ishlatiladi. Mashq: kun tartibingizni Present Simple bilan, shu haftada nima bilan bandligingizni esa Continuous bilan tasvirlab bering.
✗ I live in Tashkent since 2019. I know him for five years.
✓ I have lived in Tashkent since 2019. I have known him for five years.
Nega: o‘zbekchada ham, ruschada ham “2019-yildan beri yashayman” deb hozirgi zamonda aytamiz. Ingliz tilida esa o‘tmishda boshlanib, hozir ham davom etayotgan holat uchun Present Perfect kerak. Mashq: since va for bilan o‘zingiz haqingizda 5 ta gap tuzing: qayerda yashaysiz, nima o‘qiysiz, kimni qachondan beri taniysiz.
✗ Where you work? You are student?
✓ Where do you work? Are you a student?
Nega: o‘zbekchada so‘roq yasash uchun so‘z tartibini o‘zgartirmaymiz — oxiriga “-mi” qo‘shamiz yoki ohangni ko‘taramiz. Ingliz tilida esa do, does, did yoki to be fe’li egadan oldinga chiqadi. Mashq: do‘stingizga yoki AI suhbatdoshga ketma-ket 10 ta savol bering va har birini to‘liq tuzishga harakat qiling.
So‘z tanlash: so‘zma-so‘z tarjimadan kelgan xatolar (8–11)
✗ I am agree with you.
✓ I agree with you. / I totally agree.
Nega: “roziman” va “я согласен” sifatga o‘xshaydi, shuning uchun oldiga am qo‘yamiz. Inglizchada agree — fe’l, unga to be kerak emas. Mashq: I agree, I don't agree, I partly agree iboralarini fikr bildiradigan 5 ta gapda ishlating.
✗ It depends from the weather.
✓ It depends on the weather.
Nega: ruschadagi “зависит от” iborasidagi “от” odatda from deb o‘giriladi. Ingliz tilida esa depend faqat on bilan keladi. Shunga o‘xshash juftliklar: good at (good in emas), married to (married with emas — bu o‘zbekcha “bilan turmush qurgan” dan keladi). Mashq: depend on, good at, married to bilan bittadan gap tuzing.
✗ Can you make a photo of us? Let's make a party.
✓ Can you take a photo of us? Let's have a party.
Nega: ruschadagi “сделать фото” iborasi so‘zma-so‘z o‘giriladi. Ingliz tilida make va do har doim ham “qilmoq” degani emas — har bir ot o‘z fe’li bilan keladi: take a photo, have a party, make a decision, do homework. Mashq: bunday birikmalarni alohida so‘z sifatida emas, butun ibora sifatida daftaringizga yozing.
✗ I bought bread in the magazine. This topic is very actual.
✓ I bought bread in the shop. This topic is very relevant these days.
Nega: magazine (jurnal), actual (haqiqiy), sympathetic (hamdard), fabric (mato) so‘zlari ruscha “магазин”, “актуальный”, “симпатичный”, “фабрика” ga o‘xshaydi, lekin ma’nosi boshqa. Mashq: shunday so‘zlarning ro‘yxatini tuzing va har biriga to‘g‘ri inglizcha muqobilini yozing: shop, relevant, nice, factory.
Talaffuz xatolari: th va w/v tovushlari (12–13)
✗ I sink so. Zis is my brozer.
✓ I think so. This is my brother.
Nega: o‘zbek tilida th ga o‘xshash tovush yo‘q, shuning uchun miya eng yaqin tovushni qo‘yadi. Ba’zan bu ma’noni o‘zgartiradi: think va sink, three va tree. Mashq: til uchini yuqori tishlar orasidan sal chiqarib, havoni puflang; three, think, thank you, this, mother so‘zlarini ko‘zgu oldida sekin takrorlang.
✗ I vork in the vest of the city.
✓ I work in the west of the city.
Nega: o‘zbekcha “v” ko‘pincha ikki lab bilan, w ga yaqin aytiladi, shuning uchun ingliz tilidagi ikki tovush bir xil chiqadi. W da lablar yumaloqlanadi va tishlar tegmaydi, v da esa yuqori tishlar pastki labga tegadi. Mashq: quyidagi juftliklarni farqini sezib, ovoz chiqarib ayting.
| w (lablar yumaloq) | v (tish labga tegadi) |
|---|---|
| west | vest |
| wine | vine |
| wet | vet |
| worse | verse |
Suhbat odatlari: qisqa javob va keskin iltimos (14–15)
Q: Do you like your job?
✗ Yes.
✓ Yes, I do, mostly. The people are great, although the hours are quite long.
Nega: darsda ko‘pincha to‘g‘ri javobni topishga o‘rgatilganmiz, suhbatni davom ettirishga emas. Jonli suhbatda qisqa “Yes” sovuq eshitiladi, IELTS Speaking imtihonida esa fikrni rivojlantira olmaslik sifatida qabul qilinadi. Mashq: har bir javobga kamida bitta sabab yoki misol qo‘shing — “javob + nega + misol”.
✗ Give me the menu. Say me your number.
✓ Could I have the menu, please? Can you tell me your number?
Nega: o‘zbekchada “bering” shaklining o‘zi hurmatni bildiradi, shuning uchun Give me… bizga oddiy tuyuladi. Ingliz tilida esa hurmat fe’l shakli bilan emas, Could I…, Can you…, please kabi so‘zlar bilan beriladi. Say me esa ruscha “скажи мне” dan kelgan — to‘g‘risi tell me. Mashq: kafe, do‘kon va dars uchun 5 tadan muloyim iltimos tayyorlab qo‘ying.
Ingliz tilidagi xatolarni qanday tuzatish mumkin
Xatolar ro‘yxatini o‘qish — faqat birinchi qadam. Gapirganda to‘g‘ri shakl o‘z-o‘zidan chiqishi uchun uni ko‘p marta, ovoz chiqarib takrorlash kerak.
- O‘zingizni yozib oling. Bir daqiqa biror mavzuda gapiring, keyin tinglab, yuqoridagi 15 ta xatodan qaysilari borligini belgilang.
- Faqat 2–3 xatoni tanlang. Bir haftada hammasini tuzatib bo‘lmaydi; eng ko‘p takrorlanadiganlaridan boshlang.
- Har kuni qisqa, lekin muntazam mashq qiling. Tanlangan qolipni 10–15 ta gapda ishlating va keyingi yozuvda tekshiring.
- Xatoni darhol aytadigan suhbatdosh toping. Do‘stlar ko‘pincha tuzatishdan uyaladi, shuning uchun o‘qituvchi yoki AI suhbatdosh foydaliroq bo‘lishi mumkin.
NotiqAI aynan shunday mashq uchun yaratilgan: bu brauzerda, telefonda yoki Telegram mini ilovasida ishlaydigan jonli ovozli AI-ustoz. U sizni tinglaydi, xatoni tuzatadi, nega xato ekanini o‘zbek tilida tushuntiradi va zaif joylaringizni keyingi mashg‘ulot uchun eslab qoladi. Masalan, he/she yoki -s bilan muammongiz bo‘lsa, keyingi safar unga yana qaytadi.
Ko‘p beriladigan savollar
O‘zbeklar ingliz tilida qanday xatolarni eng ko‘p qiladi?
Eng ko‘p uchraydiganlari: artiklni tushirib qoldirish, he va she ni almashtirish, sondan keyin otni birlikda qoldirish, uchinchi shaxsda -s ni unutish va “I am agree”, “make a photo” kabi so‘zma-so‘z tarjimalar. Talaffuzda esa th va w/v tovushlari qiyinroq.
“I am agree” deyish xatomi?
Ha. Agree — fe’l, shuning uchun “I agree” yoki “I don't agree” deyiladi. Oldiga am qo‘shish kerak emas.
Artikllarni qanday tezroq o‘rganish mumkin?
Qoidalarni yodlashdan ko‘ra, artikl bilan birga butun iboralarni o‘rganing: a lot of, the same, in the morning, have a look. Har kuni o‘z gaplaringizni yozib, har bir ot oldini tekshiring — bir necha haftada ko‘z va quloq o‘rganib qoladi.
Gapirayotganda xato qilishdan qo‘rqmaslik uchun nima qilish kerak?
Xato — o‘rganishning tabiiy qismi, suhbatdosh esa ko‘pincha xatoga emas, fikringizga e’tibor beradi. Qo‘rquvni kamaytirishning yaxshi yo‘li — ko‘proq gapirish: avval xavfsiz muhitda, masalan, o‘zingizni yozib olib yoki AI suhbatdosh bilan, keyin odamlar bilan.
Talaffuz xatolari IELTS balliga ta’sir qiladimi?
Talaffuz IELTS Speaking imtihonidagi to‘rtta teng vaznli mezondan biri. Aksentning o‘zi muammo emas, lekin think va sink kabi ma’noni o‘zgartiradigan xatolar imtihonchiga sizni tushunishni qiyinlashtiradi.